Partido State University

Goa, Camarines Sur

College of Education

A/Y 2012-2013

prepared by:
Paulene Grace P. Obias
Email address:
obias_p@yahoo.com

How to Prepare Hand out?

  

ILANG TUNTUNIN SA PAGBAYBAY SA WIKANG FILIPINO

                                   

Mga salitang hiram sa Espanyol na nagsisimula sa e

Pinananatili ang e sa simula ng mga salitang hiram sa Espanyol at hindi ito pinapalitan ng i.

            Halimbawa:

            estilo (estilo)- hindi istilo

            estudyante (estudiante)- hindi estudyante

            eskandalo (escandalo)- hindi iskandalo

            espiritu (espiritu)- hindi ispiritu

            estadistika (estadistica)- hindi istadistika

Mga salitang pinananatili ang o

Pinananatili ang o sa mga salitang hiram sa Espanyol at hindi ito pinapalitan ng u.

            Halimbawa:

            politika (politica)- hindi pulitika

            opisina (oficina)- hindi upisina

            kombinasyon (combinacion)- hindi kumbinasyon

            kompetisyon (competicion)- hindi kumpetisyon

            kompleto (completo)- kumpleto

Ang pang-abay na kay

Ang kay ay pang-abay at hindi panlapi. Sa gayon, hindi ginagamit ang gitling para idugtong ang salita sa kay.

            Halimbawa:

            kay sigla (sa halip na kay-sigla)

            kay bagal (sa halip na kay-bagal)

            kay galing (sa halip na kay-galing)

            kay init (sa halip na kay-init)

Pangmaramihang anyo
ng mga salitang hiram

Sa pagsulat ng pangmaramihang anyo ng salitang hiram, gamitin ang mga kasama ang batayang anyo o pang-isahang anyo ng salita.

            Halimbawa:

            mga painting- hindi ang mga paintings

            mga computer- hindi ang mga computers

mga cellphone- hindi ang mga cellphones                          

Pangmaramihang anyo
ng mga salitang hiram

Maaari rin ang mga sumusunod:

            ang paintings

            ang cellphones

            ang computers

Mga salitang kolektibo

Ang mga salitang nasa anyong kolektibo ay hindi maaaring pangunahan ng pamilang. Kung gagamit ng pamilang, ang batayang anyo ng salita ang dapat gamitin.

            Halimbawa:

            mga lalaki- tatlong lalaki- kalalakihan

            hindi tatlong kalalakihan o mga kalalakihan

            mga pulis- tatlong pulis- kapulisan

            hindi tatlong kapulisan o mga kapulisan

Paggamit ng din at rin; daw at raw

Ang pang-abay na din at daw ay nagiging rin at raw, kapag sumusunod sa salitang nagtatapos sa patinig o malapatinig o glide (w o y).

            Halimbawa:

            hiwaga raw (sa halip na hiwaga daw)

            berde rin (sa halip na berde din)

            kaakbay raw (sa halip na kaakbay daw)

            ikaw rin (sa halip na ikaw din)

Kapag ang nauunang salita ay nagtatapos sa pantig na –ri, -ra, -raw, o –ray, ang din  o daw ay hindi nagbabago ng bigkas at baybay.

            Halimbawa:

            maaari din (sa halip na maaari rin)

            pari din (sa halip na pari rin)

            sari-sari din (sa halip na sari-sari rin)

            para daw (sa halip na para raw)

            araw daw (sa halip na araw raw)

            karay-karay daw (sa halip na karay-karay raw)

Pagbigay ng mga bilang mula isa hanggang siyam

Binabaybay nang buo ang bilang mula isa hanggang siyam. Ginagamit ang numeral kapag 10 pataas.

            Halimbawa:

            May dalawang estudyante na nagdala ng 11 bandila mula sa apat na kontinente.

Pagbaybay ng bilang sa unahan ng pangungusap

Binabaybay nang buo ang bilang kapag nasa unahan ng pangungusap.

            Halimbawa:

            Dalawampu’t walong titik ang bumubuo sa alpabetong Filipino ayon sa 1987 Alpabeto at Patnubay sa Ispeling ng Wikang Filipino.

Paggamit ng kuwit sa isang serye

Sa paglalahad ng serye, gumagamit ng kuwit bago ang at o o.

            Halimbawa:

            Maglalaban-laban sa kampeonato ng UAAP ang UP, Ateneo, at FEU.

            Tinanong ako ng aking nobyo kung sa Mehiko, Tsina, o Greece kami magbabakasyon sa susunod na buwan.

Mga salitang sumusunod sa salitang nagtatapos sa patinig o malapatinig

Nagiging r din ang d kapag ang naunang salita ay nagtatapos sa patinig o malapatinig (w at y).

            Halimbawa:

            bumaba roon (sa halip na bumaba doon)

            mababaw rito (sa halip na mababaw dito)

           

A. Ang Pasalitang Pagbaybay
Paletra ang pasalitang pagbaybay sa Filipino na ang ibig sabihin ay isa-isang pagbigkas sa maayos na pagkasunud-sunod ng mga letrang bumubuo sa isang salita, pantig, daglat, akronim, inisyal, simbolong pang-agham, atb.
Pasulat - Pabigkas
Salita
boto /bi-o-ti-o/
plano /pi-el-ey-en-o/
Fajardo /kapital ef-ey-jey-ey-ar-di-o/
vinta /vi-ay-en-ti-ey/
jihad /jey-ay-eich-ey-di/
Pantig                                                           
it /ay-ti/
kon /key-o-en/
trans /ti-ar-ey-en-es/
pa /pi-ey/                                                                                   
tsart /ti-es-ey-ar-ti/
Akronim
MERALCO (Manila Electric Company)
/em-i-ar-ey-el-si-o/
LEDCO (Language Education Council)
/el-i-di-si-o/
PANDAYLIPI (Pandayan ng Literaturang
Pilipino)
/pi-ey-en-di-ey-way-el-ay-pi-ay/
ARMM (Autonomous Region of Muslim Mindanao)
/ey-ar-em-em/
ASEAN (Association of Southeast Nations)
/ey-es-i-ey-en/
Daglat
Bb. (Binibini) /kapital Bi-bi/
G. (Ginoo) /kapital ji/
Gng. (Ginang) /kapital ji-ay-en-ey-en-ji/
Kgg. (Kagalang-galang) /kapital key-ji-ji/
Dr. (Doktor) /kapital di-ar/
Inisyal ng Tao
MLQ (Manuel Luis Quezon) /em-el-kyu/
CPR (Carlos P. Romulo) /si-pi-ar/
JVP (Jose Villa Panganiban) /jey-vi-pi/
LKS (Lope K. Santos) /el-key-es/
AGA (Alejandro G. Abadilla) /ey-ji-ey/
Inisyal ng Samahan/ Institusyon
KWF (Komisyon sa Wikang Filipino /key-dobolyu-ef/
PSLF (Pambansang Samahan sa Linggwistikang Filipino) /pi-es-el-ef/
KBP (Kapisanan ng mga Brodkaster Pilipinas) /key-bi-pi/
PLM (Pamantasan ng Lungsod Ng Maynila) /pi-el-em/
MSU (Mindanao State University) /em-es-yu/
NGO (Non-Governmental Organization) /en-ji-o/
Simbolong Pang-agham Pang-Matematica
Fe (iron) /ef-i/
H2O (water) /eich-tu-o/
NaCl (sodium) /en-ey-si-el/
lb. (pound) /el-bi/
kg. (kilogram) /key-ji/
v (velocity) /vi/

Ang Pasulat na Pagbaybay
Manatili ang isa-sa-isang tumbasan ng tunog at letra sa pasulat na pagbaybay ng mga salita sa wikang Filipino. Gayon pa man, may tiyak na tuntunin sa pagpapaluwag ng gamit ng walong (8) dagdag na letra

Reference:

Gabay SA Editing SA Wikang Filipino (tuon sa pagbaybay) (2005) ng UP Sentro ng Wikang Filipino

http://wiki.answers.com/Q/Ano_ang_mga_tuntunin_ng_pagbabaybay

http://wiki.answers.com/Q/Tuntunin_sa_pagbabaybay_ng_wikang_filipino_1diptonggo_2_diagrapo_3klaster

http://journals.upd.edu.ph/index.php/djwf/article/view/1577

http://tl.answers.com/Q/Ano_ang_mga_tuntuning_panlahat_sa_ispeling_o_pagbaybay

 We speculated what it was like before we got language skills. When we humans had our first thought, most likely we didn’t know what to think. It’s hard to think without words because you haven’t got a clue as to what you’re thinking. So if you think we suffer from a lack of communication now, think what it must have been like then, when people lived in a verbal void - made worse by the fact that there were no words such as verbal void.